Kategoriler
Arabuluculuk Koronavirüs Mücbir Sebep Tüketici Hukuku

COVİD 19 Salgınında Tüketici Sözleşmeleri

Av. Arb. Evrim Dost

  1. GENEL OLARAK

İlk kez Çin’in Wuhan kentinde görülen ve tüm dünyaya yayılan Covid 19 virüsü nedeni ile hayatımız ciddi biçimde değişti. Bu süreçte geleceğe yönelik veya devam eden sözleşmelerimizin ne olacağı hakkında hepimizin kafasında soru işaretleri de bulunmaktadır.

Salgın hastalığın mücbir sebep olup olmadığını öncelikle değerlendirmeliyiz. Türk mevzuatında açıkça mücbir sebep tanımı yapan bir kanun maddesi bulunmamak ile birlikte TBK 136 VE 138. Maddeleri yolu ile  Yargıtay kararları eşliğinde bir tanıma ulaşabiliriz.

Mücbir sebep Türk Hukuk sisteminde deprem, sel, yangın, savaş, salgın hastalık gibi tarafların öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği hallerdir.

Salgın hastalığın sözleşmenin taraflarınca öngörülemeyecek ve önlenemeyecek olması, tarafların kontrolü dışında gelişmesi, edimin ifasının imkansız kılması nedeni ile bu bir mücbir sebeptir.

TBK 136. Maddesinde ifa imkansızlığı düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca borcun ifasının imkansız olması halinde sözleşmeye konu borç sona erecek ve borçlu bu nedenle sorumlu tutulamayacaktır.

TBK 138. Maddesinde ise ifa imkansız değil ama ifa çok zorlaşmıştır. Bu durumda ise borçlu uyarlama talep edilebilecektir.

Uyarlamadan kastımız. Sözleşmenin yapıldığı esnada öngörülemeyen olağan üstü bir durum ortaya çıktığında borçlu hakimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, yeni duruma uyarlama mümkün olmadığında ise sözleşmeden dönme talep edebilecektir.

 Uyarlama edimde veya sürede söz konusu olabilir. İşin teslim tarihi veya işin bedelinde uyarlama yapılabilir. Örneğin Çin’den sipariş edilen ürünlerin teslimi şu anda mümkün olmadığı için veya döviz kurlarında ki artış nedeni ile o bedel ile tedarik edilemeyeceğinden  bedelde uyarlama söz konusu olabilecektir.

Örneğin 5 yıllık süre için otel kiralaması yapan bir işletmeci, salgın nedeni ile otelini kapatmak zorunda kalması nedeni ile salgın sonrasında bir dava açarak sözleşmenin uyarlanmasını, kapalı kalınan sürenin kira sözleşmesine eklenmesini talep edebilecektir.

Uyarlama talep edilebilmesi için borçlunun borcunu ifa etmemiş olması veya ihtirazı kayıtla ifa etmiş olması gereklidir. İhtirazı kayıttan kastımız ise ödeme yapılırken dekont açılamasına uyarlama davası açma hakkım saklı olmak üzere ifadesinin eklenmesidir.

Mücbir sebep nedeni ile borcun ifa edilemeyeceği gecikmeksizin alacaklıya bildirilmelidir. Aksi halde alacaklının geç bildirmeden kaynaklı bir zararı söz konusu olursa bu zararın tazmini gerekecektir.

Sözleşmenin geçerli olduğu veya taraflarca askıda kalması istenildiği hallerde mücbir sebep ortadan kalktıktan sonra borç ifa edilmelidir. Bu halde borcun geç ifa edilmesinden bahisle bir tazminat talebinde bulunulması mümkün değildir.

Mücbir sebep sözleşmenin feshi için haklı fesih nedenidir ve bu nedenle tazminat talep etmek mümkün değildir.  

2. ÖZEL OKUL SÖZLEŞMELERİ YÖNÜNDEN

Özel okul sözleşmeleri, yemek ve servis sözleşmeleri içermektedir. Genel olarak özel okullar ile yapılan sözleşmeler öncelikle eğitim, yemek ve servis kalemlerini kapsamaktadır. Okullar 16.03.2020 tarihi ile kapatılmış olup  30.04.2020 tarihine kadar kapalı kalacağı bildirilmiş ise de bu süre uzayabilir. Şu anda bunu öngörmek mümkün değil.

Bu halde bu dönemde yemek ve servis hizmeti verilemediği için bu ücretlerin tamamının hizmet alınmayan dönem için sözleşmenin velisi iadesi gerekmektedir.

Eğitim ücreti yönünden eğitim hizmetleri okul tarafından online olarak veriliyor olabilir. İnternet üzerinden eğitim hizmetinin verilmesi halinde okulun elektrik, su, doğalgaz, temizlik, güvenlik vs hizmetleri de vermesi söz konusu olmayacaktır. Bu durum okul yönünden sebepsiz zenginleşmeye neden olacağından eğitim ücretinden makul bir miktarın veliye iade edilmesi gereklidir. Bu durum dershaneler için de geçerlidir.

3. ÖZEL YURTLAR VE ÖZEL ÜNİVERSİTELER YÖNÜNDEN

Özel yurtlar ile yapılan sözleşmeler yönünden üniversitelerde akademik eğitimin bu dönem yapılmayacak olması nedeni ile özel yurt ücretinin bu dönemde kullanılan kısmının mahsubu ile kalan kısmının iadesi gerekmektedir. Yani öğrencinin ikinci dönem yurtta kaldığı süre belirlendikten sonra kalan kısmın iadesi gereklidir.

Özel üniversiteler için de aynı durum geçerlidir. Online olarak eğitim hizmetinin verilmesi nedeni ile eğitim bedelinin içinde olan sair giderlerin ( elektrik , su, doğalgaz, temizlik, güvenlik vb. )mahsup edilerek velilere ödenmesi gereklidir.

4. ÖZEL KURSLAR YÖNÜNDEN

Özel kurslar yönünden değerlendirilmesi gerekirse pek çok veli eğitim yanında çocuklarını spor, müzik, dans vs alanlarda sözleşmeler imzaladı ancak covid nedeni ile tüm bu kurslar kapandı. Bu hali ile hizmetin alınamadığı döneme ilişkin olarak da ücretlerin iade edilmesi gereklidir.

5. YILLIK ÜCRETİN TAKSİTLE ÖDENMESİ HALİNDE

Gerek dershane, gerek özel okullar, yurtlar ve gerekse kurslara ilişkin olarak hizmet bedelleri yıllık hesaplanarak velilerin peşin veya taksitle ödemesi gerekli olmaktadır. Peşin ödeme yapan velilerin iade talebinde bulunması gereklidir.

Taksit ile ödeme yapan velilerin ise taksit ödemelerini durdurmak için ihtarname çekmesi veya ödeme dekontlarına dava ve talep haklarını saklı tuttuklarını yazmaları  gereklidir.

6. SPOR SALONU ÜYELİKLERİ VE ABONELİK SÖZLEŞMELERİ YÖNÜNDEN

Bu sözleşmeler yıllık , aylık, birkaç aylık olabileceği gibi kontörlü olarak belli sürede belli giriş sayısı ile de yapılabilecektir.

Bu süreçte spor salonu üyelikleri, salonların kapalı olması nedeni ile kullanılamayacağından tüketiciler kullanılamayan kısmın virüs tehdidinin sona ermesi ile sözleşme süresine eklenmesini talep edebileceklerdir.

Ancak sözleşme süresinin sonuna eklenmesini istemeyen tüketiciler yönünden sözleşmenin feshedilerek salonu kullanamadıkları döneme ilişkin ödenmiş olan bedelin iadesi talep edilebilecektir.

7. KREŞ VEYA GÜNDÜZ BAKIM EVLERİ ile imzalanmış olan sözleşmelerde ise hizmet verilmediği için, hizmetin verilmediği döneme ilişkin bir ödeme yapılması da mümkün değildir.

8. PAKET TUR SÖZLEŞMELERİ YÖNÜNDEN

Paket tur sözleşmeleri açısından değerlendirme, ilgili yönetmelik uyarınca yapılmaktadır. PTSY  uyarınca katılımcıların ulaşım, konaklama, gezi hizmetlerini içeren sözleşmelerdir.

Pek çok kişi bahar aylarına ilişkin olarak gerek yurt içi veya gerekse yurt dışı programları yapmıştır. Ancak seyahatin mümkün olmaması nedeni ile iş bu sözleşmeler nedeni ile de hukuksal sorunlar karşımıza çıkmaktadır.

Mücbir sebep her iki taraf yönünden de geçerlidir. Paket tur nedeni ile önceden ödenmiş olan tur bedelinden var ise ödenmesi zorunlu olan vergi harç ve benzer, yükümlülüklerden doğan masraflar düşüldükten sonra kalan bedelin tüketiciye iade edilmesi gereklidir. PTSY16/4 Ödeme tüketiciye 14 gün içerisinde yapılmalıdır.

Tüketici tatil döneminde tura katılamadığından bahisle tazminat talep edemez.

Devre tatil sözleşmeleri uzun süreli tatil sözleşmeleri olması nedeni ile salgın dönemine ilişkin olarak yapılmış ödeme var ise iadesi gerekecektir.

9. DÜĞÜN VS ORGANİZASYONLAR İÇİN YAPILAN SÖZLEŞMELER YÖNÜNDEN

Bahar aylarında düğünlerini yapmak isteyen çiftler sözleşme imza ederek kaparo- peşinat- depozito ödemek sureti ile bir tarih kararlaştırmış olabilirler.

Ancak salgın nedeni ile düğün salonlarının kapalı olması nedeni ile hizmet mücbir sebep nedeni ile verilemeyecektir. Bu nedenle sözleşme nedeni ile ödenmiş olan bedelin de iadesi gereklidir.

Bu düğün sözleşmesi ile bağlantılı şekilde satın alınan başkaca hizmetler var ise fotograf çekimi, koaför hizmeti vs bunlara ilişkin sözleşmenin de feshedilerek ödeme yapılmış ise iade edilmesi gereklidir.

10. ERKEN REZERVASYON İLE SATIN ALINAN TATİL SÖZLEŞMELERİ

nedeni ile yapılan ödemeler tüketiciye iade edilmelidir. Tüketici sonrasında aynı hizmeti daha yüksek bedelle satın alması nedeni ile zarara uğradığından bahisle tazminat talep edemeyecektir.

Örneğin TAKSİTLE KONUT SATIŞ SÖZLEŞMESİ yaparak bir konut almamız halinde, inşaat şirketinin bu dönemde inşaatı durdurması, vaad edilen tarihte konutu teslim edemeyeceği veya haberlerde maddi zorluk içerisinde olması hallerinin mevcut olması durumunda tüketici inşaat şirketinden kendisine bir güvence verilmesini isteyebilir. Güvence verilmediği takdirde ise sözleşme feshedilebilir.

11. LİGLERİN TATİL OLMASI nedeni ile bazı tvlere abonelikler yapılmış olması karşısında tüketici sözleşmesi sona ermesine rağmen liglerin yeniden oynaması halinde aboneliğine ücret ödemeksizin devam edecektir.

Liglerin bu yıl sona ermesine karar verilmesi halinde ise hizmet alamadığı döneme ilişkin iade talebinde bulunacaktır.

Satın alınan vs mal ve hizmetlere ilişkin sözleşmeler ve salgın nedeni ile iş bu sözleşmeler nedeni ile zarar uğramamak için alınması gerekli önlemler. Peki bu haklarımız nedeni ile neler yapılmalıdır?

Taraflarca imzalanmış gelecek tarihe ilişkin veya devam eden sözleşmeler nedeni ile

Sözleşmenin mücbir sebep nedeni ile feshi söz konusu  ise bu durum derhal bildirilmelidir.

Eğer bir kısım ödemenin iade edilmesi gerekiyor ise bu durum karşı tarafa gecikmeksizin bildirilmeli ve iade istemelidir.

Bir sözleşmede devam eden ödemeler söz konusu ise ve yukarıda açıklanmış olan şekilde ödeme yapılırken ihtirazı kayıt ile ödeme yapılması gereklidir.

Ödeme yapılmayacak ise bu durum yine karşı tarafa gecikmeksizin bildirilmelidir. Bu hali ile geç bilirimden kaynaklı zarar oluşmayacak ve tazmini de söz konusu olmayacaktır.

Ancak taraflar arasında talep konusu yerine getirilmez ise dava açılması gerekli olabilir.

6.920 TL ye kadar ilçe hakem heyetlerine

10390 TL kadar il hakem heyeti

Daha yüksek bedeller içinse tüketici mahkemesine başvurmak gereklidir. Mevcut süreçte yargılamaya ilişkin süreler durmuş olup, zamanaşımı ve hak düşürücü süre de işlememektedir. Ancak anlaşma sağlamak amacı ile uyuşmazlık konularında arabuluculuk yolu ile anlaşmazlık çözümlenebilir.